İcra ve İflas Hukuku’nda takip kesinleştikten sonra alacaklının alacağını tahsil edebilmesi için en kritik aşama, hacizli malların paraya çevrilmesidir. Bu aşamada, haciz edilen mallar icra dairesi eliyle satılarak nakde dönüştürülür ve elde edilen bedel alacaklıya ödenir.
Hacizli malın satışı süreci, satış talebi, kıymet takdiri, ilan ve artırma aşamalarından oluşur. Kanun koyucu bu süreci hem alacaklının menfaatlerini koruyacak hem de borçlunun haklarını gözeterek dengeleyecek şekilde ayrıntılı düzenlemiştir.
Satış Talebi
Hacizli Malın Satış Talep Hakkı
İcra ve İflas Hukuku kapsamında, haciz işlemi gerçekleştirilmiş olan mallar, kural olarak talep üzerine satılır. Satış, alacaklı tarafından talep edilebileceği gibi, borçlu tarafından da talep edilebilir.
Satış talebinin şarta bağlanması mümkün değildir. Satılacak mallar, icra dairesinin yetki çevresinin dışında ise, istinabe suretiyle satış gerçekleştirilebilir.
Satış talep eden kişinin, masrafları peşin olarak vermesi gerekir. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri, satış ve muhafaza giderlerinin peşin ödenmesi zorunludur.
İcra Müdürünün Re’sen Satış Yetkisi
İcra müdürü kimi zaman malın satışını kendiliğinden de gerçekleştirebilir. Bu durumlar:
- Hacizli malın kıymetinin süratle düşmekte ise veya muhafazası zor yahut masraflı bir mal ise,
- Satışa konu mal, tamamlama haczi ile haczedilmiş bir mal ise,
- Malın satışı tamamlayıcı ihale gerçekleşecekse icra müdürü, malın satışını re’sen gerçekleştirebilecektir.
Süreler
Hukuk sistemimiz haciz safhasına gelinmiş takiplerde, satışın talep edilebilmesi için azami süreler belirlemiştir. 7343 sayılı Kanun değişikliği sonrası taşınır ve taşınmaz ayrımı kaldırıldı.
Hacizden itibaren 1 yıl içerisinde satış talep edilmemesi halinde haciz kalkar. İlk artırma gerçekleşmezse, satış isteyen alacaklıya +1 yıl ek süre tanınır.
Kanunda öngörülen bu süreler, belli durumların mevcudiyeti halinde işlememektedir. Bu haller:
- Alacaklı ile borçlu arasında taksitlendirme sözleşmesinin olması,
- İstihkak davası açılmış olması,
- Geçici haciz ve ihtiyati haciz kesin hacze dönüşene kadar söz konusu olan sürelerdir.
Kıymet Takdiri, İtiraz ve Geçerlilik Süresi
İcra müdürü, malın muayyen bedelini belirleyebilmek amacıyla bilirkişiye kıymet takdiri yaptırır. Düzenlenen kıymet takdiri ilgililere tebliğ edilir. İlgililer buna karşı 7 gün içerisinde icra mahkemesine şikayet yoluyla başvurabilir.
Kıymet takdiri taşınır mallarda 1 yıl, taşınmaz mallarda 2 yıl boyunca geçerlidir. Bu süreler dolmadıkça yeniden kıymet takdiri istenemez.
Taşınmaz Satışı ve İlan
İlan Usulü
Satış, elektronik satış portalında ilan edilir.
Kanunda, satış talebinden itibaren 3 ay içerisinde gerçekleştirileceği öngörülen taşınmaz satışı, öngörülen süreden sonra gerçekleşse dahi geçerli bir işlem olacaktır. Bunun sebebi, öngörülen bu 3 aylık sürenin icra organı için düzenleyici nitelikte olmasıdır.
Satışın yapılacağı tarihten en az 1 ay önce satış, tirajı 50.000’in üzerinde yurt çapında dağıtılan bir gazete ile elektronik ortamda ilan edilir. Bu ilanın örneği borçlu, alacaklı ve tapuda kayıtlı ilgililere ayrıca tebliğ edilir.
Artırma Şartnamesi
İlanı takiben artırma şartnamesi düzenlenir. Artırma şartnamesi, malın özelliklerini ve satışın ne surette yapılacağını gösterir.
Artırmaya katılmak isteyenlerin, malın muayyen bedelinin en az %20’si oranında teminat göstermesi zorunludur. Artırmaya katılmak isteyen alacaklının alacağı bu oranda ise, ayrıca teminat şartı aranmaz.
Elektronik Artırma Usulü
Artırmaya elektronik ortamda teklif verme yoluyla başlanır.
- Teklif süresi: Elektronik ortamda teklif verme, birinci ihale tarihinden 20 gün önce başlar, ihalenin tamamlanacağı günden önceki gün sonunda tamamlanır. İkinci artırma için de aynı sistem işler.
- Alt sınır: Elektronik ortamda verilecek teklifler, haczedilen malın tahmin edilen kıymetinin %50’sinden az olamaz.
- Bedelin ödenmesi: İhaleyi kazanan alıcı, artırma sonuç tutanağının elektronik ortamda ilanından itibaren 7 gün içinde ihale bedelini nakden ödemek zorundadır.
İcra Takibinde Taşınır ve Taşınmaz Satışı
Eskiden taşınır satışında 2 ay, taşınmaz satışında 3 ay gibi süreler öngörülmekteydi. 7343 sayılı Kanun sonrası bu süreler artık uygulamada elektronik satış takvimine bağlanmıştır.
- Taşınır satışında: İlan, artırma şartnamesi ve elektronik teklif süreci taşınmaz satışına paralel işler.
- Taşınmaz satışında: İlan süresi daha uzun tutulur; en az 1 ay önceden ilan edilmesi gerekir.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, satış süresine ilişkin şu prensipleri benimsemiştir:
- Satış talep süresi (1 yıl) hak düşürücü nitelikte olup süresinde talep edilmezse haciz kalkar.
- Satışın fiilen yapılma süresi (eskiden 2 ay/3 ay olarak öngörülen) ise düzenleyici niteliktedir. Bu nedenle sürenin aşılması, satışın geçerliliğini etkilemez.
- Kıymet takdiri raporuna süresinde itiraz edilmemesi halinde rapor kesinleşmiş sayılır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Satış talebi yapılmazsa ne olur?
Hacizden itibaren 1 yıl içinde satış talep edilmezse haciz kalkar.
Borçlu satış talep edebilir mi?
Evet, alacaklı gibi borçlu da satış talep edebilir.
Kıymet takdirine karşı ne kadar sürede itiraz edilebilir?
Raporun tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir.
Elektronik ihalede teklif alt sınırı nedir?
Haczedilen malın kıymetinin %50’sinden az teklif verilemez.
Teminat yatırmadan ihaleye girilebilir mi?
Hayır, kıymetin %20’si oranında teminat yatırmak zorunludur.
İhale bedeli ne kadar sürede ödenmelidir?
İhaleyi kazanan kişi bedeli 7 gün içinde nakden ödemek zorundadır.
Sonuç
Hacizli malın paraya çevrilmesi, icra takibinin en önemli aşamalarından biridir. 7343 sayılı Kanun değişiklikleri ile satış süreci elektronik ortama taşınmış, taşınır-taşınmaz ayrımı kaldırılmış ve satış talep süresi 1 yıl olarak düzenlenmiştir.
Taşınır ve taşınmaz malların satışı için belirlenen süreler, ilan, elektronik artırma usulleri hem alacaklı hem de borçlu açısından büyük önem taşır. Bu süreçte kıymet takdiri, ihale prosedürleri ve teminat şartları dikkatle takip edilmezse ciddi hak kayıpları yaşanabilir.
İcra takibi sürecinde hak kaybı yaşamamak ve yasal süreci doğru yönetmek için bir icra avukatından profesyonel destek almak, hem alacaklının alacağını güvence altına almasını hem de borçlunun haklarının korunmasını sağlar.